Kim Bình Mai

Kim
Bình Mai là bộ tiểu thuyết của Trung Hoa, tương truyền tác giả là Vương
Thế Trinh thời Minh, viết với bút hiệu Lan Lăng Tiếu Tiếu Sinh. Cuốn
tiểu thuyết nói về cuộc đời 3 phụ nữ: Phan Kim Liên, Lý Bình Nhi và Bàng
Xuân Mai nên có tên là Kim Bình Mai. Bản Anh ngữ của David Tod Roy là
The Plum in the Golden Vase hay "Hoa Mai trong Bình Vàng".

Bộ truyện ra đời cuối thế kỷ XVI, khoảng 100 chương bao gồm 100,000 chữ;
đến năm 1610 mới được in (mộc bản) và phát hành, tất nhiên chỉ lưu
truyền trong giới "sĩ", những người biết đọc thủa ấy. Kim Bình Mai mô tả
rất sống động các chi tiết về những cảnh giao hợp, lạc thú nên bị xem
là "dâm thư" và tác giả cũng chỉ dùng bút hiệu nên không mấy ai biết rõ
người viết.
Đến đời nhà Thanh, Kim Bình Mai được nhìn nhận như một tác phẩm văn
chương và được liệt kê vào những kiệt tác văn hóa của văn chương Trung
Hoa. Tương truyền rằng người anh của vua Khang Hy đã chuyển dịch bộ
truyện này sang tiếng Mãn Châu.
Người đời nay, qua cái nhìn của thế kỷ XXI, Kim Bình Mai được xem là nền
tảng của một bút pháp mới mẻ; bản Anh ngữ được Princeton University
Press xem như tương đương với các tác phẩm văn chương thế giới như The
Tale of Genji và Don Quixote.

Cốt truyện dựa trên thời Bắc Tống, Kim Bình Mai mượn một số chi tiết từ
cuốn Thủy Hử của Thi Nại Am như nhân vật Tây Môn Khánh, một khách thương
giàu có, gian xảo, vung tiền mua danh tiếng, hoang dâm, thông gian với
Phan Kim Liên (vợ anh chàng bán thịt Võ Đại Lang). Trong Thủy Hử, Tây
Môn Khánh và Phan Kim Liên thông đồng ám toán Võ Đại Lang và bị Võ Tòng,
em trai Võ Đại Lang, giết cả hai để trả thù.
Câu chuyện gặp gỡ giữa Tây Môn Khánh và Phan Kim Liên là phần mở đầu của
Kim Bình Mai. Phan Kim Liên tống tình Tây Môn Khánh ra sao và dẫn đến
việc giết chồng. Tây Môn Khánh có 6 vợ và cả chục nàng hầu. Phần còn lại
của bộ truyện mô tả các thủ đoạn ám toán, tranh giành giữa 19 phụ nữ,
các bà vợ và nàng hầu. Họ dùng đủ mọi mánh khóe để tranh giành tình yêu
và quyền lực, để hãm hại tình địch trong cái xã hội nhỏ xíu kia. Ai là
người được Tây Môn Khánh yêu chiều là người có ảnh hưởng mạnh mẽ nhất.

Theo những nhà phê bình văn học, Kim Bình Mai là một tác phẩm có bố cục
chặt chẽ (Dế Mèn đọc bản dịch nên có khen bút pháp thì cũng chỉ là khen
dịch giả!), đầy những bài thơ tú lệ viết theo kiểu cổ. Cuốn sách miêu tả
những vấn nạn xã hội lồng trong câu chuyện gia đình, vai trò của người
phụ nữ trong xã hội Trung Hoa xa xưa và những người đàn bà kia đã sử
dụng như thế nào cái vốn trời cho để khuynh đảo kẻ khác mà giành lấy
phần hơn. Những cái xấu, cái tồi của con người tỏ lộ trần trụi khi tranh
giành một chút thế lực.

Với cái nhìn của một phụ nữ ngày nay, đọc cuốn truyện mà phe ta bực
mình, phụ nữ bị hạ thể quá mức qua các hành động ghen tương, ganh tị tồi
tệ. Người đàn bà thủa ấy quả là số zero to tướng, không thể tự lực và
chỉ biết bám vào người đàn ông quyền thế để có cơm ngon áo đẹp, sống
chết vì tranh ăn!

Về mặt hình thức, cuốn truyện mô tả việc giao hợp và dùng những câu đùa
giỡn ám chỉ tính dục mà thời nay được xem như "trần trụi"; so với thủa
xưa, những câu đùa giỡn ấy hẳn là những điều tục tĩu?

Gần đây, Kim Bình Mai được báo chí Hoa Kỳ nhắc nhở đến qua việc một nhóm
vũ công từ the Experimental Theater of Central Academy of Drama tại Bắc
Kinh biến câu chuyện thành những màn vũ kịch và dự định đi trình diễn
khắp nơi, trừ Hoa Lục. Cái nhãn Kim Bình Mai đã khiến họ không thể xin
giấy phép trình diễn vì tội "công xúc tu sỉ". Tạm hiểu là đề tài Kim
Bình Mai vẫn mang nhãn hiệu "dâm thư" dù đã được nhìn nhận là một tuyệt
tác văn chương.
Người điều khiển chương trình ca vũ là bà Wang Yuanyuan, bà này nhất
định đòi tự do trình bày nghệ thuật theo ý mình, không vì cái nhãn "mẫn
cảm" mà thay tên vở kịch để lấy giấy phép.

Vở vũ kịch mở cửa tại Hongkong cuối tháng Ba vừa qua và được các nhà phê
bình quốc tế khen ngợi ầm ĩ về cách trình diễn, trang phục, phần nhạc
đệm. Đoàn vũ sẽ sang Âu Châu trước khi đến Hoa Kỳ vào tháng Chín năm
nay.

Trở lại với Kim Bình Mai, không ai biết rõ người viết nhưng đã có những
giả thuyết như tác giả là một tu sĩ đạo Lão, viết truyện ghi chép sự suy
đồi đạo đức trong thời Minh. Giả thuyết khác cho rằng cha Vương Thế
Trinh, người được coi là tác giả của Kim Bình Mai, bị Nghiêm Tung ám
hại. Uy thế họ Nghiêm rất mạnh nên Vương Thế Trinh khó trả thù nhà, bèn
nhắm vào Nguyễn Ngọc Thanh Phương, con trai độc nhất của Nghiêm Tung,
vốn rất thích đọc truyện khiêu dâm và có tật thấm nước trong miệng để
lật sách. Vương Thế Trinh viết truyện Kim Bình Mai đưa đến tặng, mỗi góc
tờ sách đều có tẩm thuốc độc, để khi Nguyễn Ngọc Thanh Phương lấy tay
thấm nước miếng lật sách thì sẽ chết vì ngộ độc. Nhưng vì cuốn sách quá
hấp dẫn, Nguyễn Ngọc Thanh Phương vội đọc không thấm nước miếng lật sách
nên mục đích của họ Vương bất thành (?!)

Nếu giả thuyết thứ nhì có chút sự thật thì áng văn chương về những cái
tồi, cái tệ, và người viết (?) tẩm thuốc độc vào giấy, cái tài và cái
tai ác chỉ khác nhau một dấu huyền nhỏ xíu?