* Hình của the New York Times

Mới đây, hai Dân Biểu Jared Huffman và Paul Fong của California vừa đệ
trình một dự luật, Assembly Bill 376, cấm bán vây cá mập tại tiểu bang
này. Họ cho rằng việc buôn bán vây cá, California là nơi tiêu thụ vây cá
nhiều nhất tại Hoa Kỳ, đã giúp tay gia tăng việc săn bắt ráo riết các
loài cá mập trên mọi vùng biển.
Săn bắt ráo riết nhưng tệ hại nhất là việc ngư phủ lấy vây cá hay
"finning". Khi về bến, ngư phủ chỉ mang theo vây cá cho nhẹ tay. Họ chặt
đuôi và vây cá rồi quẳng con cá bị thương xuống biển; không thể bơi lội
nữa, con cá khốn khổ chết dần mòn.

Vây ở đuôi hoặc lưng được bán dưới dạng khô hoặc đông lạnh; cả hai đều
phải ngâm nước trước khi nấu nướng. Vây cá được lột da rồi phơi khô, đôi
khi dùng Hydrogen peroxide để tẩy màu cho trắng trước khi đem phơi.
Hiện nay, tại Hoa Kỳ vi cá được bán với giá 800 mỹ kim một cân Anh, loại ngon (trắng) giá lên đến 1,200 mỹ kim cho mỗi cân Anh.

Việc săn bắt cá mập mỗi ngày một dễ dàng nhờ kỹ thuật máy móc đánh cá
mới mẻ và nhiều người ưa chuộng sản phẩm này nên việc lấy vây cá càng
trở nên phổ thông.

Các chuyên về Hải Dương Học ghi chép rằng trong thời gian 1996 - 2000,
26 đến 73 triệu con cá mập đã được buôn bán mỗi năm, trung bình là 38
triệu cá mập được truyền tay buôn bán, mãi lực lên đến 1.2 tỷ mỹ kim mỗi
năm.
Nói chung, theo các chuyên viên về hải sinh quốc tế, cá mập mọi chủng
loại đang trên đà tuyệt chủng, chỉ trong vòng 50 năm vừa qua, 90% số cá
mập đã bị tiêu diệt!

Vây cá mập là một món ăn được xem như sơn hào hải vị, món đắt tiền và
thường thấy trong các bữa yến tiệc kiểu Trung Hoa. Thiếu món súp vi cá
là bữa ăn ấy chưa đủ sang trọng!
Việc ăn vây cá có mặt từ thời nhà Minh, vua chúa ăn vi cá vì đây là món
thức ăn quý hiếm, đòi hỏi thời gian để nấu nướng, nhiêu khê... Từ đó vi
cá trở thành dấu hiệu của sự sang giàu, quý trọng ai thì đãi đằng vi cá!
Vây hay vi cá là phần "cái" của món súp; hầu hết hương vị của chén súp
đến từ những nguyên liệu khác, vi cá không có chút mùi vị gì trừ chút
"thể chất" giòn giòn của chén súp.
Người ta ăn vi cá nhiều hơn vì tiền bạc rủng rỉnh hơn trong thập niên
vừa qua, người Hoa trên khắp thế giới đòi súp vi cá và sẵn sàng trả 15
mỹ kim cho một chén súp cỡ 6 oz với mấy lát vi cá. Thế là thị trường vây
cá buôn bán ào ạt.

Vi cá có chi mà được ham chuộng như thế ngoài cái mã "giàu sang"? Người
Hoa cho rằng vi cá có tính cường dương, cứ trông con cá mập hung hăng ăn
thịt các loài cá nhỏ và làm chủ biển cả thì rõ sức mạnh của nó, gia
tăng năng lực, giúp da dẻ mịn màng (?), ngừa trụy tim và giảm mỡ trong
máu (?).
Khi phân chất thì lượng sinh tố trong vi cá xếp hạng bét so với các loại
rau cỏ khác, lượng sắt, zinc, riboflavin, và phosphorus thì nhỉnh hơn
rau cỏ tí xíu. Và chẳng có tài liệu nào chứng minh được rằng vi cá chữa
ung thư, kéo dài tuổi thọ hay chữa được chứng thấp khớp.
Nói một cách giản dị là vi cá chẳng có một giá trị gì về mặt dinh dưỡng hay chữa trị bệnh tật như lời đồn thổi.

Ngoài ra, cá mập ăn thịt các loài cá khác nên lượng thủy ngân trữ trong
thân thể khá cao, kể cả vây. Ăn nhiều vi cá, có thể trúng độc, nam phái
mất khả năng truyền giống và phụ nữ mang thai cũng như trẻ em nên tránh
ăn vi cá.

Trở lại với dự luật 376, cũng như các điều khoản trong đạo luật tương tự
tại Hawai, nếu được thông qua, California sẽ cấm hẳn việc buôn bán vi
cá kể cả trong các quán ăn, món súp vi cá sẽ bị cấm hẳn.
Tại Hawai, các hàng quán được gia hạn đến ngày 30 tháng Sáu để... nấu
sạch các vi cá dự trữ, sau đó nếu món vi cá còn xuất hiện, tiền phạt sẽ
là 5 -15 ngàn mỹ kim khi vi phạm. Oregon và Washington đang soạn thảo
các đạo luật tương tự.

Dự luật kể trên thu hút được sự ủng hộ từ nhiều nhóm, từ chuyên viên
khoa học đến người yêu môi sinh, nhưng tại San Francisco nơi các đầu bếp
nấu nướng tưng bừng, cấm dùng vi cá là cả một sự khó chịu, nhất là
những đầu bếp tại phố Tàu. Họ cho rằng việc cấm đoán này là một hành
động xúc phạm đến văn hóa Trung Hoa!

Văn hóa, cách sinh sống xa cũ và môi sinh thường va chạm nhau nhiều khi
nảy lửa và khó lòng bàn chuyện đúng / sai nhưng một điều rất thực tế:
Biển cạn cá, có muốn tiếp tục săn bắt nữa cũng chẳng được. Quan trọng
hơn, cá mập là loài cá tăng trưởng chậm rì, cần ít nhất là 15 năm cho
một con cá mập cái đủ lớn để sinh sản; điều này khiến việc nuôi cá mập
để... hớt vây là một điều khó thực hiện về mặt kinh tế.

Hủy diệt cả một con cá chỉ vì vài ký vây, hay gây xáo trộn môi sinh chỉ
vì một chén súp thì vô lý và phí phạm quá, nên ta ngừng ăn vi cá?!